27 jan 2020

Vraag aan de Minister: stand van zaken Zuidwijkproject

In de Commissie Territoriale Ontwikkeling van 27 januari stelde Soetkin een vraag om uitleg aan Minister-President Rudi Vervoort. Hoe staat het met de geplande herontwikkeling van de wijk rondom het Zuidstation en hoe passen de plannen van de NMBS en Infrabel in het project? Lees hier de vraag van Soetkin en het antwoord van de Minister-President. 


Het Zuidstation is een van de grootste internationale stations van Europa en het grootste van België. Het is een toegangspoort tot de metropool Brussel, in een wijk gekenmerkt door de Zuidmarkt die met meer dan 350 kramen een van de grootste van Europa is, met een gemiddeld jonge en gestaag toenemende bevolking met relatief lage inkomens. Het is ook een opkomende kantoorwijk die een belangrijk hotelaanbod kent. Uit een internationale vergelijking van treinstations en hun omgevingen bleek dat het Zuidstation en de omliggende wijk ondermaats scoren op het gebied van veiligheid, stedelijke ontwikkeling en openbare voorzieningen. Er is dus werk aan de winkel.

In januari 2016 keurde de Brusselse regering het richtschema 'het woonvriendelijke station' voor de Zuidwijk goed. Het doel is om een station te creëren dat niet alleen de verplichte functies vervult, maar zich ook voorstelt als een echt stedelijk centrum, een plek voor uitwisseling en ontmoeting, een bestemming en een grootstedelijk adres, een zakenwijk evengoed als een woonwijk, een levendige en intense openbare ruimte evenals een zeer efficiënt multimodaal knooppunt.

Naast het bevestigen van de internationale status van het Zuidstation is het ook de bedoeling om de levenskwaliteit van de omliggende wijk te versterken. Het richtschema moet tegen 2022 en 2030 leiden tot de bouw van woningen en collectieve voorzieningen. In mei 2018 kwam er dan een ministerieel besluit om over te gaan tot de uitwerking van een richtplan van aanleg voor de wijk.

De NMBS heeft ook plannen op de site. Ze wil al haar administratieve diensten centraliseren in een nieuwbouw aan de Fonsnylaan. Momenteel zitten die verspreid over verschillende gebouwen. De gebouwen zouden dan verkocht worden om een nieuw gebouw neer te zetten rond het bestaande postsorteercentrum. Het postsorteercentrum, dat sinds 1998 leeg staat, wordt sinds eind november beheerd door Communa. Die organisatie bracht tal van verenigingen samen die de plek tot leven willen brengen. Zo is er ruimte voor een dansschool, een wijkbioscoop en een onthaalpunt voor daklozen. Dankzij de samenwerking tussen de NMBS, het gewest, de gemeente Sint-Gillis en het wijkcomité Midi/Zuid is er een manier gevonden om het gebouw dat al meer dan 20 jaar leeg staat weer een socioculturele en maatschappelijke functie te geven, al is het tijdelijk.

De NMBS heeft een oproep gedaan voor vastgoedontwikkelaars voor haar nieuwe gebouw. Begin december lazen we in De Tijd dat de combinaties Atenor/Eiffage, CFE/Besix/Immobel en Jan De Nul/Triple Living hun beste en finale aanbod hebben ingediend voor het vastgoedproject. In het eerste of het tweede kwartaal van 2020 zou er dan een voorkeurspartner worden gekozen waarmee de NMBS exclusief zal praten. Die selectie was eigenlijk al gepland voor het voorjaar van 2019.

Ook Infrabel koestert ambitieuze plannen voor Brussel-Zuid. Het bedrijf moet immers zijn seincabine vernieuwen en het wil een nieuw hoofdgebouw optrekken aan de Frankrijkstraat. Daarom deed Infrabel in augustus 2018 een oproep tot ontwerpers voor een nieuw controlecentrum. De bouwmeester begeleidde het project en heeft zitting in het adviescomité voor de selectie en de gunning van de opdracht.

Hoe verloopt de samenwerking met het Brussels Gewest en perspective.brussels in het kader van het NMBSproject? Zijn ze betrokken bij de selectie van het projectteam? Hoe kunnen we ons ervan vergewissen dat de plannen van de NMBS stroken met het richtplan van aanleg en dat ze de leefbaarheid in de Zuidwijk werkelijk ten goede zullen komen?

De NMBS zal het projectteam een jaar later dan gepland selecteren. Heeft dat gevolgen voor de verdere ontwikkeling van de Zuidwijk? Wordt de bouwmeester op dezelfde manier betrokken bij het NMBS-project als bij het project van Infrabel?

Hoe verloopt de samenwerking tussen Infrabel en het Brussels Gewest? Heeft Infrabel al een architect gekozen? Was het gewest daarbij betrokken?

Wanneer zal de regering het ontwerp van richtplan van aanleg voor de Zuidwijk in eerste lezing behandelen? Wanneer gaat het openbaar onderzoek van start?

 

Antwoord van de Minister-President


Zoals u terecht zegt, staat de Zuidwijk voor ingrijpende veranderingen. Perspective.brussels werkte de voorbije jaren aan het richtplan van aanleg, dat zo goed als klaar is en me ter bespreking en ter goedkeuring wordt voorgelegd. Ik hoop het ontwerp in de loop van de volgende weken ter goedkeuring aan de regering te kunnen voorleggen, zodat het openbaar onderzoek van zestig dagen dit voorjaar kan plaatsvinden. Het richtplan van aanleg voor de Zuidwijk is grotendeels gebaseerd op de plannen die al in het begin 2016 goedgekeurde richtschema werden uitgewerkt: de bouw van woningen om een gemengde woon- en werkwijk tot stand te brengen, de verbetering van de publieke ruimte rond het station en de optimalisatie van het mobiliteitsaanbod door het terugdringen van de autodruk.

Toch staan er in het richtplan van aanleg ook een aantal belangrijke wijzigingen ten opzichte van het richtschema. De projecten van de NMBS en Infrabel spelen daarin een belangrijke rol. Beide beslisten om in de Zuidwijk te blijven en er in een nieuw hoofdkantoor te investeren. Een volgende stap moet volgens mij de ambitieuze renovatie van het Zuidstation zelf zijn. Vooral de beslissing van de NMBS om haar diensten in een nieuw gebouw samen te brengen, zal een grote impact hebben op de onmiddellijke omgeving van het Zuidstation. Het project biedt niet alleen een nieuwe bestemming voor de stadskanker aan de Fonsnylaan, die al meer dan twintig jaar leegstaat. De NMBS  koppelde de bouw van haar nieuwe hoofdkantoor ook aan de verkoop van haar huidige gebouw en terreinen in de buurt.

De verkoop van het Atriumgebouw aan de Kleine Ring, de Delta- en Zennewatergebouwen in de Frankrijkstraat en de NMBS-eigendommen tussen de Frankrijk- en de Barastraat, moet het project helpen financieren. De NMBS liet eind 2017 een overheidsopdracht van start gaan die zowel de ontwerp en bouw van het nieuwe hoofdkantoor als de verkoop van de eerder vernoemde terreinen omvat. Hoewel het gewest niet betrokken werd bij de opstelling van de procedure, heb ik aangedrongen op goede samenwerking tussen de NMBS en het gewest bij de verdere voorbereiding van het project.

Na jaren van stil- en leegstand rond het Zuidstation kan het project immers een belangrijke hefboom zijn voor de ontwikkeling van de wijk. Dankzij de nieuwe bestemming voor het postsorteercentrum in de Fonsnylaan wordt het mogelijk een nieuwe woonwijk te bouwen in de Frankrijkstraat en de ambitie van een station in een aangename woonbuurt waar te maken.

Het richtplan van aanleg zal dit stedenbouwkundige kader ook in reglementair opzicht verankeren. Toekomstige ontwikkelingen moeten daarbij aansluiten, ongeacht wie de eigenaar wordt. Zowel de mogelijke bestemmingen, de vestiging, de maximale dichtheid als de hoogte van de gebouwen zullen in het richtplan van aanleg vastgelegd worden. Het gewest en de NMBS hebben intensief samengewerkt tijdens de procedure. Perspective.brussels, urban.brussels en de bouwmeester zijn vertegenwoordigd in het adviescomité inzake de architecturale en stedenbouwkundige kwaliteit en de duurzaamheid van de voorgestelde projecten. Er hebben in 2019 meerdere wedstrijdrondes plaatsgevonden. Op basis van de in december 2019 ingediende ‘best and final offers’ zal de NMBS in de komende maanden een voorkeursproject selecteren. Dat zal ze gebruiken om de indiening van een bouwvergunningsaanvraag voor te bereiden. De financiële offertes, waarop het gewest geen zicht heeft, zullen mee bepalend zijn in de finale projectkeuze door de NMBS.

De oorspronkelijke timing van de NMBS is inderdaad te optimistisch gebleken. Daardoor is ook de rest van de planning opgeschoven. Het belangrijkste gevolg is ongetwijfeld dat de bouw van het nieuwe hoofdkantoor en de herontwikkeling van de andere locaties pas later van start kunnen gaan. Het voordeel van die vertraging is dat de tijdelijke invulling van het oude postsorteercentrum waar u naar verwees, en die wordt gecoördineerd door de vzw Communa, ook langer kan worden voortgezet dan oorspronkelijk gepland, namelijk minstens tot eind 2021.

Ook Infrabel, dat vandaag onder meer kantoren huurt van de NMBS, werkt aan een nieuw hoofdkantoor in de Zuidwijk. Zoals u aangeeft, gaat het om een gebouw tussen de Frankrijkstraat en de treinsporen, waar vandaag onder meer het zogenaamde ‘train operating center’ gevestigd is. Als zenuwcentrum voor de coördinatie van het treinverkeer is dat technische centrum van strategisch belang. De vervanging wordt gekoppeld aan de bouw van het nieuwe hoofdkantoor. Om het treinverkeer te blijven verzekeren, zal het project in twee fases worden uitgevoerd.

Voor dit project is een architectuurwedstrijd georganiseerd, onder begeleiding van de bouwmeester. De verschillende Brusselse administraties perspective.brussels, urban.brussels en Leefmilieu Brussel zijn zowel bij de voorbereiding van het bestek als bij de selectie van het winnende team betrokken. Het gewest heeft er dan ook op kunnen toezien dat het project aansluit bij de visie en het reglementaire kader van het richtplan van aanleg. In tegenstelling tot het NMBS-project ging de wedstrijd bij Infrabel enkel over het ontwerp van het project, en niet om de bouw. Daardoor speelt de kwaliteit van het project een doorslaggevende rol, ongeacht de prijs.

Het adviescomité kwam samen in het najaar van 2019. Nu moet Infrabel een definitieve beslissing nemen en de eerste stappen zetten voor de verdere uitwerking van het project. Ik verwacht dan ook dat Infrabel binnenkort het geselecteerde project bekendmaakt.


Repliek Soetkin


Ik kijk ernaar uit om binnenkort meer te vernemen over het richtplan van aanleg.
U zegt dat de samenwerking met Infrabel een stuk beter verlopen is en dat u erop aangedrongen hebt om ook in de toekomst goed samen te werken met de NMBS. Ik vertrouw erop dat dat zal lukken. De nieuwe woonwijk kan reglementair verankerd worden in het richtplan van aanleg. Dat is zeer positief. De bouw van de nieuwe hoofdzetel heeft blijkbaar vertraging opgelopen, waardoor ook het hele proces vertraagt. Dat zou projecten van tijdelijke bezetting, zoals die van Communa, mogelijk maken. Dat is een voordeel, maar ik hoop toch dat een dergelijke gemeenschapsvorming in de wijk, die daar zo veel nood aan heeft, ook een plaats zal krijgen in de definitieve projecten.